Piedra rayo

Piedra rayo, ta espantar as cendellas n'as tronadas.
Cuan plegón os primers abitadors por istas sierras prexino que l'ambista yera diferén...encara que, por suerte u por disgrazia, dende a Pardina d'a Garoneta de Rasal enta os feners de Bara, as bals y semontanos d'as caras puerto d'as sierras esteriors pirenencas, parixen ficadas n'os tiempos d'antismás.
Ta muestra iste botón: No fa muito que plegó a luz enta Nozito...no ye mentira, no.
Con o turismo rural, y as ganas que a chen en tien de marchar d'as ziudaz, os días de l'estiu y muitismos cabo semana, as eras y os ortals s'implen d'abitadors y besitans.
Al amparo d'as piedras rayo, as tiñas escachadas, aguantan o temporal.
A chen d'a sierra, alza n'a memoria sieglos de conozimiento e superstizións.
Igual te mete una piedra rayo, n'a punta chaminera, que unas estijeras d'enzima o calibo y a zenisa d'o fogar, que una piedra modorra n'o portalón d'o cubierto d'as parideras, que un ramer de bucho en un foratizo entre as parez d'as bordas...
A primer bista, isto puede parizer una fateza, pero no i ye asinas...
Se'n tomaban muita faina ta replegar piedras d'istas...Tan de seria ye la cosa como que a piedra modorra no se'n podeba replegar en os campos de uno, no. Tenebas que írtene luen...y dimpues meter-ne n'os corrals.
O ramer de bucho, ebas de replegar-ne n'a nuei de San Chuan.
As estijeras, eban de dejar-ne ubiertas, fendo a forma d'una cruz.
En istos países as piedras han estau emplegadas, no solo que d'alazet de casas y tapials, adoquins ta os camíns u ruellos...
En as sierras de Gratal y Guara as piedras tienen o poder d'a machia. De chenerazión en chenerazión, os abitadros ban alzar a sapienzia d'os primers abitadors. Aquers cazataires nomadas que plegón t'astí, por os camins d'o Pireneo.
A piedra rayo, a piedra modorra, as tres pedretas, a piedra espantabrujas, as piedras de seguntes que manantials, os muntonez de piedras siñalán o lugar en do ficar presens ta os santos u os dioses, as piedras adintro d'as tenajas, ta conservar l'augua...
Y asinas pasan os sieglos por as bals y os lugars, repelgando nuebos conozimiens sin sublidar, nunca no, que i somos astí, en o mesmo terreno que ers...
Ers, os primers abitadors d'istas sierras, os fazedors d'as piedras rayo, os ombres preistoricos, os nuestros debampasaus en o que a ocupazión de suelo pertoca.
sagardiana

Aragoneame
del.icio.us