As nazións indichenas continan estando "saqueadas", os suyos recursos furtatos, a suyas sapienzias anzestrals malapropiatas a ra fuerza. Os suyos suelos malmesos, y a suyas auguas emporcatas por berenos industrials.
Tot isto causato por l'angruzia d'os paises zebilizatos y as suyas instituzions dinerarias, mercantils y transnazionals.
Por l'angruzia tambien d'os mesmos paises an biben, isolaus, os indichenas. Por os suyos mesmos gubiernos corrutos, que fan conzesións d'esplotazión, d'os suelos anzestrals, a fabor de interpresas estrancheras que furtan os recursos naturals propios d'as tribus.
Y muitas bezes istas conzesións son feitas ta ferse cargo d'a "deuda externa" que os paises d'o Sur en tienen con os paises d'o Norte. Deuda, que ye bosata de feito fa ya añadas y que por otra parti ye ilechitima, inchusta e inmoral.
A esferra que se fa en os suelos indichenas, ta sacar difuera d'os suyos terrenos as materias primas, ye o pré, dentre unatros, que os estados d'o Sur bosan ta que o Norte y Ozidente sigan en o camín d'a "cultura d'o bienestar".
Y a consecuenzia d'isto, os pueblos indichenas d'a tierra han amenazata a suyas soberanías enerchetica y alimentaria, o cualo mete en periglo o sobrebibir d'as suyas chens.
Puede estar que haiga una soluzión chusta, cuan tengamos en conzenzia que a deuda istorica ye d'o Norte y no d'o Sur; cuan se bose a ro Sur a "deuda ecolochica" que o Norte habemos con él, y cuan haiga rispeto por toz os pueblos indichenas d'o mundo.
Si o nuestro bienestar, ye a costa d'o saqueo, dimpues no digamos que no imos feito chenocidio, si no imos prebato de meter coto a iste desproposito de zebilizazión.
Cuan s'en ban, anonimos, tantos y de tantas trazas,
bibir una mica más ye lo que en queda.
Solo que ixo nos queda.
Bibir.
(Chicotón omenache ta Miguel Delibes, escritor castellano d'a tierra y sus chens)
Sagardiana
Lo retrato ye feito en Larraño Grande, Laudio, Araba. O ganau ye d'un amigo d'o mío "chirmán d'a plebia" Juanmari, que no para de sacar a camara de retratar por o monte y tira istos retratos así de polius. O Gorbea s'en beye bien pincho más entallá y al atro costau lo Cantabrico, encara que no s'en beye se ulora dende astí alto.
Carmina Paraíso Santolaria, naxita al canto d'istas sierras. Crexié sintiendo ixas parolas que se'n ban marchán con a chen. A chen que'n marcha, cara bestene tu a saper qué atro lugar. Y o malo ye que, as parolas marchan dezaga d'a chen. Por ixo, dende istas pachinas, faré toz o que pueda ta que no reble a tierra mía, nunca no pas. Ni tampoco no, los suyos bocables, ferius de muerte. "Ya se'n fué t'as tres pedretas" diz por istos lugars d'a sierra, cuan un ombre s'ha muerto. A Caseta d'as broxas ( "Dolmen, megalito, monumento funerario del Neolítico), ye l'ojeto, a reyalidá d'as tres pedretas...y allí en Ibirque luze bien pincho y zereño. Ixe ye o primer retrato d'istos territorios que meto n'o blog. Toz os demás, me'n iré a pillane, cuan o tiempo m'acompañe, por ista tierreta mía, plena de bichos, augua, matas, luscos y amanezidas. A tierra d'os debampasaus, ye a nuestra tierra de agora, n'o sieglo XXI. As parolas bibas, d'ista luenga milenaria, no pueden dixaparezer. Imos a fer un poquer de país. Por nusotros, por os que plegarán y por toz os que ya no i son.
Salú y buen orache!
Ta contautar con yo sagardiana@gmail.com